Cholewicka Helena (1848–1883), tancerka, urodzona 20 I w Warszawie z rodziców Józefa Franciszka i Marianny z Wojciechowskich, artystów teatru warszawskiego. Po ukończeniu szkoły w roku 1862 weszła w skład baletu. Pierwszą jej dużą rolą była (1864) rola tytułowa w bal. »Sylfida«. Jako wybitnie utalentowaną wysłano ją dla wydoskonalenia się w swej sztuce do Mediolanu i Paryża. Objąwszy po powrocie główne role, została wkrótce jedną z czterech solistek, następnie zaś w r. 1872, z nominacji namiestnika Berga, pierwszą tancerką solową (prima ballerina assoluta); był to pierwszy wypadek w historii baletu warszawskiego obsadzenia tego stanowiska. O tym, jak była przez zwierzchność teatralną ceniona i dla teatru potrzebna, świadczy m. i. fakt, że gdy we wrześniu 1878 r. zgłosiła dymisję, prez. Muchanow własnoręcznie nakreślił projekt obszernej odpowiedzi. W r. 1873 występowała w teatrze San Carlo w Neapolu i w tym samym roku w czasie wystawy w operze wiedeńskiej. Pod koniec kariery pobierała 3000 rb. gaży i 25 rb. od występu (w tymże czasie »feu« Żółkowskiego wynosiło 35 rb.). Z powodu gruźlicy musiała często wyjeżdżać za granicę, aż wreszcie w r. 1882 otrzymała uwolnienie »z uwagi na całoroczną nieczynność w służbie«. Otoczona staraniem konsula francuskiego w Warszawie, bar. Finota, który po śmierci jej ojca opiekował się rodziną, zmarła w Nizzy 13 XII 1883. – Wszystkie świadectwa współczesne przyznają, że Ch. była tancerką niezwykle utalentowaną. Michał Chomiński z dużą słusznością zanotował: »powierzchowności wcale nie pociągającej, jakaś smętna… nie była ponętna, to też nikt koło niej się nie kręcił«.

»Kurier Poranny« z 21 XII 1883; Akta osob., dep. B. Teatr., w B. Nar.; Jasiński J. T. S., H. Ch. (rkp.); Notatki M. Chomińskiego (rkp.).

Mieczysław Rulikowski